استان يزد با
مساحتي در حدود 76 هزار كيلومتر مربع در حاشيه كوير نمك در مركز ايران قرار گر فته
و از شمال و مغرب به استان اص فهان و از شمال شرقي به استان خراسان و از جنوب غربي
به فارس و از جنوب شرقي به استان كرمان محدود مي شود. اين استان درست در وسط دشت
مركزي ايران در مسير بزرگراه ترانزيتي تهران به بندرعباس قرار داشته و از همه طر ف
كوير نمك آن را احاطه نموده است. يزد معمولا" به نام پايتخت كوير معرو ف بوده و
اولين باري كه نام اين استان را در اسناد تاريخي مي بينيم در كنار اسم «چيتر تخمه»
كه يكي از هم نبردان داريوش است كه اسمي از قومي به نام «ساكوته» يا «ساكارد» يكي
از اقوام پارسي برده مي شود كه خاستگاه و زادگاهش همين يزد و صحراي يزد بوده كه به
ساختن اسلحه و كاردهاي آهني و پرورش اسب معرو ف بوده اند. برخي از صاحب نظران بناي
يزد را به يزدگرد اول فرزند بهرام ساساني نسبت مي دهند. هنگامي كه وي به دستور پدر
از مداين به فارس مي ر فت، در يزد اقامت گزيد و به آباداني آن پرداخت. ابواسحاق
ابراهيم اصطخري در كتاب مسالك و ممالك ناحيه يزد را بزرگترين ناحيه اصطخر خودره يا
كوزه اصطخر مي داند و از چهار شهر بزرگ اين ناحيه به ترتيب كثه، ميبد، نائين، فهرج
نام مي برد و مي گويد كثه شهر قديم ناحيه يزد و كرسي آن ولايت بوده و ويرانه هاي آن
در زير ريگ پنهان است يعني اين شهر را با شهر يزد كنوني يكي نمي انگارد و اين تقسيم
بندي تا قرن پنجم هجري ادامه داشته است.
مساحت:
72,156sq km
كيلومتر
مربع
جمعييت :750,769
كد تلفن:
0352
اماكن مذهبي يزد
مسجد جامع كبير يزد
اين مسجد يكي از آثار گرانبهاي ايران و در حقيقت گنجينه اي
از معماري است. بناي اصلي آن را متعلق به قرن ششم هجري قمري و پيش از آن مي دانند.
ليكن مسجد جامع كنوني مربوط به زمان آل مظ فر و قرن هشتم هجري مي باشد و از آثار
سيد ركن الدين محمد بن قوام الدين محمد بن نظام حسيني يزدي متوقي به سال 734 هـ .ق.
است. از امتيازات هنري و معماري اين مسجد در مرحله اول ساختمان و كاشيكاري سردر
بلند و با شكوه با دو مناره زيبا با تزئينات كاشيكاري و در كتيبه ن فيس آن يكي به
خط كو في آجري و ديگري به خط ثلث س فيد بر روي كاشيكاري لاجوردي معرق مي
باشد
مسجد كهن
فهرج
اين بنا اثري است اسلامي كه شايد نخستين و قديمي ترين
مسجدي باشد كه تاكنون در خاك ايران شناخته شده و در روستائي به همين نام در فاصله
25 كيلومتري يزد در مسير جاده با فق واقع گرديده است. ساختمان مسجد كهن فهرج
همانند سايرمساجد صدر اسلام داراي طرح و نقشه اي بسيارساده و بي پيرايه مي باشد كه
احتمالا" مربوط به سال چهلم هجري است.
بقعه سيد ركن الدين
اين اثر داراي سردر و گنبدي زيبا با پوششي از كاشي و كتيبه
اي به شيوه خط كو في است. اين بقعه متعلق به قرن هشتم هجري (725) قمري بوده و
در داخل گنبد داراي تزئينات گچي بسيار زيبايي است كه به همت امير ركن الدين محمد
قاضي كه از حاميان معرو ف معماري بود ساخته شده است.
بقعه 12
امام
اين بنا از نمونه هاي كامل بناهاي دوره سلجوقيان مي باشد
كه اهميت آن از نظر معماري و ساختن گنبد آجري آن است. اين بقعه در نهايت استحكام
باقي مانده و در داخل گنبد كتيبه اي به خط كو في در سه سطر خوانده مي شود. تاريخ
كتيبه مربوط به سال 429 هـ .ق است و دور آن مزين به نقوش گچبري و طراحي زنگين بسيار
زيبايي است.
مسجد امير چقماق ( مسجد
جمعه نو)
اين مسجد به واسطه داشتن سردر ر فيع باشكوه و جلوخان جالب
شهرت بسزايي دارد. مسجد داراي گنبدي عظيم و ص فه اي عالي مي باشد. كتيبه سردر آن از
لحاظ هنر خطاطي بسيار ارزنده است. بنا به سعي بي بي فاطمه زوجه امير چقماق حاكم
تيموري يزد در قرن نهم هـ .ق احداث كرديده است. در اين مسجد محرابي از سنگ مرمر نصب
شده و اطرا ف آن را كاشيكاري هاي معرق تزئين نموده است.
ميدان و تكيه امير
چقماق
اصل ميدان و تكيه و بازار آن دراواخر قرن نهم هجري همزمان
با ساختمان مسجد امير چقماق به سال 830 هـ .ق بنيان شده است . ليكن سردر و دو مناره
كاشيكاري ر فيع و چند دهانه از طاقنماهاي كنوني آن از بناهاي قرن سيزدهم (قاجاريه)
هجري است.
مجموعه تاريخي باغ دولت
آباد
اين باغ شامل قسمتهاي عمارت كلاه فرنگي « بادگير»،
حرمخانه، بهشت آئين، عمارت مستخدمين، ديوان خانه، اصطبل و شترخانه، سردر اصلي، آب
انبار و باغ مشجر است. اين بنا از جمله بناهاي محمد تقي خان يزدي معاصر شاهرخ
ميرزاي ا فشار و كريمخان زند است كه در حدود سال 1160 هـ .ق ساخته شده است. اين باغ
در زمان اقامت كريمخان زند در يزد محل زندگي وي بوده
دخمه
زرتشتيان
دخمه در لغت به معني گورخانه گبران است و به طور كلي مي
توان گ فت كه دخمه بيشتر در مواقع جنگهاي مهيب و يا بيماري هاي مسري كه
گروه زيادي از بين مي ر فتند مورد است فاده قرار مي گر فته و معمولا" در خارج از
شهر و بر روي كوههاي بلند ساخته مي شده است. دو دخمه
در انتهاي جنوبي شهر يزد در منطقه ص فائيه در بالاي تپه اي بلند قرار دارد كه
قديمتر به نام دخمه بانكجي تريا و ديگري كه جديدتر است به نام دخمه گلستان معرو ف
است. هر دو بنا از سنگهاي بادبرساخته شده و به فاصله دويست متري يكديگر قراردارند.
ديواره ها و راه ورودي آنها از سنگ بوده و روي ديواره خارجي آن را با كاهگل پوشانده
اند.